Επηρεάζουν τα Video Games τον Εγκέφαλο; Τα Καλά, τα Κακά και η Υπερβολή
Για πολλά χρόνια, τα video games είχαν σχεδόν δαιμονική φήμη. Άλλοι έλεγαν ότι “χαζεύουν” τον κόσμο, άλλοι ότι καταστρέφουν τη συγκέντρωση και κάποιοι τα αντιμετώπιζαν λες και κάθε PlayStation έκρυβε μια μικρή κοινωνική καταστροφή μέσα στο σαλόνι. Εντωμεταξύ, η ίδια γενιά που φοβόταν το Nintendo σήμερα περνάει ώρες κάνοντας ατελείωτο scroll στο κινητό βλέποντας δεκαπέντε δευτερολέπτων βίντεο χωρίς να θυμάται ούτε το πρώτο ούτε το τελευταίο. Ίσως λοιπόν το θέμα να μην ήταν ποτέ απλώς τα games.
Η αλήθεια είναι ότι τα video games επηρεάζουν όντως τον εγκέφαλο. Αλλά όχι πάντα με τον τρόπο που φαντάζεται ο κόσμος. Έρευνες των τελευταίων χρόνων δείχνουν ότι αρκετά παιχνίδια μπορούν να βελτιώσουν την προσοχή, την ταχύτητα αντίδρασης και την ικανότητα του εγκεφάλου να επεξεργάζεται γρήγορα οπτικές πληροφορίες. Δεν είναι τυχαίο ότι έμπειροι gamers συχνά αντιλαμβάνονται πιο γρήγορα κίνηση, λεπτομέρειες ή αλλαγές στην εικόνα σε σχέση με ανθρώπους που δεν παίζουν καθόλου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και οι λεγόμενες οπτικοχωρικές δεξιότητες. Με απλά λόγια, η ικανότητα του μυαλού να “διαβάζει” τον χώρο, τις αποστάσεις και την κίνηση. Racing games, strategy τίτλοι ή action παιχνίδια απαιτούν συνεχώς τέτοιου είδους επεξεργασία. Ο εγκέφαλος αναγκάζεται να δουλεύει γρήγορα, να προβλέπει κινήσεις και να παίρνει αποφάσεις μέσα σε δευτερόλεπτα. Δεν σημαίνει ότι όποιος παίζει Call of Duty γίνεται επιστήμονας της NASA, αλλά η ιδέα ότι το gaming είναι αποκλειστικά παθητική δραστηριότητα δεν στέκει πλέον τόσο εύκολα.
Από την άλλη πλευρά, η βιομηχανία gaming έχει αλλάξει πολύ. Τα παλιά παιχνίδια συνήθως ήθελαν να σε διασκεδάσουν. Πολλά σύγχρονα παιχνίδια θέλουν κυρίως να σε κρατήσουν μέσα όσο περισσότερο γίνεται. Daily rewards, battle passes, loot boxes, skins, ειδοποιήσεις, achievements και δεκάδες μικροί μηχανισμοί που ενεργοποιούν συνεχώς το αίσθημα ανταμοιβής. Κάθε μικρή “νίκη” δίνει στον εγκέφαλο μια δόση ντοπαμίνης και τον κάνει να ζητάει άλλη μία. Και άλλη μία. Οι εταιρείες γνωρίζουν ακριβώς τι κάνουν.
Εδώ βρίσκεται και ο πραγματικός κίνδυνος. Όχι στο ότι κάποιος θα παίξει λίγες ώρες Elden Ring ή FIFA μετά τη δουλειά, αλλά στο ότι ορισμένα παιχνίδια είναι πλέον σχεδιασμένα σχεδόν σαν ψηφιακά καζίνο χωρίς λεφτά. Το gameplay πολλές φορές περνάει σε δεύτερη μοίρα μπροστά στο engagement. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί gamers πλέον αισθάνονται κουρασμένοι από παιχνίδια που μοιάζουν περισσότερο με δεύτερη δουλειά παρά με χόμπι.
Παρόλα αυτά, τα video games παραμένουν μία από τις πιο ενδιαφέρουσες μορφές ψυχαγωγίας που δημιούργησε η τεχνολογία. Μπορούν να αφηγηθούν ιστορίες, να δημιουργήσουν ατμόσφαιρα και να προσφέρουν εμπειρίες που ο κινηματογράφος ή η τηλεόραση δεν μπορούν εύκολα να πετύχουν επειδή εδώ ο παίκτης συμμετέχει ενεργά. Όποιος έχει μείνει ξύπνιος μέχρι τις 3 το πρωί προσπαθώντας “να περάσει ακόμα ένα level” ξέρει ακριβώς τι σημαίνει αυτό.
Τελικά, όπως συμβαίνει σχεδόν με τα πάντα στο internet, το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα το ίδιο το μέσο αλλά η υπερβολή και ο τρόπος που σχεδιάζεται για να τραβάει συνεχώς την προσοχή μας. Τα video games μπορούν να είναι διασκέδαση, δημιουργικότητα και χαλάρωση. Μπορούν όμως εύκολα να μετατραπούν και σε ατελείωτη ψηφιακή κατανάλωση χωρίς φρένο. Και εκεί είναι που το pause button αρχίζει να γίνεται πιο χρήσιμο από το start.